Kim jest wytwórca lokalny – rzemieślnik tradycyjny, rzemieślnik artystyczny, twórca ludowy?

Rękodzieło i rzemiosło lokalne – dylematy definicyjne

Rękodzieło to przedmiot wykonany ręcznie (rękodzielnictwo – ręczny wyrób przedmiotów; rzemiosło; rękodzieło). Może posiadać wartości użytkowe, walory artystyczne i estetyczne lub motywy typowe dla kultury, w której powstał (rękodzieło regionalne).

Rękodziełem jest zarówno kowalstwo artystyczne, pieczenie oryginalnych pierników, jaki i wykonywanie biżuterii czy mozaik (również: ceramika, gobeliny, koronki, serwety, grafika, obrazy, pamiątki, rzeźby, kosze wiklinowe, dzbany i inne). Ważne jest tylko, żeby produkt był wykonany ręcznie.
Rzemiosło jest rękodziełem. Definiowane jest jako drobna wytwórczość o charakterze
przemysłowym, obejmująca wykonywanie i naprawianie przedmiotów codziennego użytku
głównie techniką ręczną z wykorzystaniem prostych narzędzi i maszyn. Cechą
charakterystyczna rzemiosła jest niewielka skala i rozmiar ograniczający się zazwyczaj do
usług prowadzonych przy własnych gospodarstwach domowych.

wg. Słownika Języka Polskiego, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2005.

Tradycyjne rzemiosło obejmuje tak zwane ginące zawody, które ściśle związane są ze starym rzemiosłem, mocno osadzonym w historii i kulturze polskiej wsi. Można je podzielić według następujących dziedzin:
DOMOSTWO: ciesielstwo, dekarstwo, stolarstwo
GOSPODARSTWO: obróbka drewna: darcie, dłubanie, toczenie, bednarstwo,
kołodziejstwo, plecionkarstwo, sitarstwo, garncarstwo, kowalstwo, torfiarstwo, rymarstwo,
powroźnictwo
ODZIENIE: tkactwo, krawiectwo, szewstwo, garbarstwo
POSIŁEK: młynarstwo, domowy wypiek chleba, bartnictwo, pszczelarstwo
DOSTATEK: obróbka bursztynu, hafciarstwo, koronkarstwo, fajkarstwo, wyroby z rogu,
zabawkarstwo.
Rzemiosło artystyczne
Zgodnie z definicją podaną przez Ogólnopolski Cech Rzemieślników Artystów: „rzemiosło artystyczne, określane również jako sztuka użytkowa, zajmuje się wytwarzaniem przedmiotów użytkowych o wysokich walorach estetycznych. Są to przedmioty wykonywane w warsztatach rzemieślniczych, z najlepszych materiałów, z użyciem tradycyjnych, przeważnie ręcznych, technologii, przez najlepszych mistrzów rzemiosła, w pojedynczych egzemplarzach lub w małych seriach, często na indywidualne zamówienia.
Produkty rzemiosła artystycznego to często małe dzieła sztuki. Choć są one z założenia
przedmiotami użytkowymi (np. meble, serwisy stołowe, torebki) ich wartość tkwi głównie,
oprócz jakości i technologii wykonania, w kunszcie artystycznym, a ceny osiągają poziom
znacznie wyższy do zwykłych, fabrycznych wyrobów.

Rzemiosło artystyczne jest jedną z branż zaliczanych do przemysłu kreatywnego.
Często zawiera elementy ludowe bądź folklorystyczne.
W wykazie zawodów rzemieślniczych Związku Rzemiosła Polskiego (wszystkich jest 126)
jest ponad 60 zawodów uznawanych za mające związek ze sztuką. Wiele z nich to obecnie
tzw. zawody ginące.

Do profesji rzemiosła artystycznego zaliczamy m.in.:
• złotnictwo i jubilerstwo (biżuteria, wyroby ze złota, kamieni i innych materiałów
szlachetnych),
• zegarmistrzostwo (zegary wieżowe, stolikowe, ścienne, naręczne, itp.),
• hafciarstwo (hafty na różnego rodzaju tkaninach i skórach, często z użyciem nici
srebrnych i złotych, – cekinów, paciorków i kamieni szlachetnych),
• introligatorstwo (ozdobne oprawy książek, w skóry, płótna i inne materiały),
• kowalstwo artystyczne (kraty dekoracyjne, balustrady, okucia, latarnie, zamki do
drzwi, itp.),
• kamieniarstwo artystyczne (tablice pamiątkowe, nagrobki, pomniki, rzeźby, elementy
elewacji, itp.),
• sztukatorstwo (ozdobne elementy wnętrz i elewacji z gipsu i tynku),
• metaloplastyka (wykonywane różnymi technikami przedmioty z metali),
• brązownictwo (odlewane przedmioty ze spiżu, miedzi i mosiądzu: dzwony, działa,
posągi, świeczniki, itp.),
• grawerstwo i cyzelerstwo (rycie i cyzelowanie w metalu),
• szewstwo miarowe (obuwie luksusowe na miarę),
• kaletnictwo artystyczne (artystyczna i luksusowa galanteria skórzana),
• koronkarstwo (koronki ubraniowe i do obszywania tkanin),
• tkactwo artystyczne (tkaniny dekoracyjne i ubraniowe),
• stolarstwo artystyczne (meble artystyczne i drewniane elementy ozdobne),
• pozłotnictwo (rzeźbione i pozłocone ramy do obrazów i luster, pokrywanie złotem
elementów wystroju wnętrz),
• płatnerstwo (zbroje, tarcze, hełmy, miecze, szable, halabardy, itp.),
• szkło artystyczne (naczynia i ozdoby szklane, kryształy i lustra),
• witrażownictwo (witraże monumentalne, lampy witrażowe),
• ceramika artystyczna (fajans, kamionka i porcelana: naczynia, kafle i drobne
przedmioty ozdobne).

 

autor opracowanina: KLAUDIA KIELJAN

Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie